English | عربي



توندوتیژی نە تەنیا دوو هەفتەیە و نە هەر لێدانە!

2019/12/04 | 23:00

هەواڵی کوردستان -  

منداڵێك به‌ كچی له‌دایك ده‌بێت، ئه‌بێت به‌ هاوسه‌ری پیاوێك، دواتر ئه‌بێت به‌ دایك، نه‌وه‌كانی كوڕ یان كچ  ئه‌بێت.

كوڕه‌كه‌ش خوشكی ئه‌بێت و ژنیشی ئه‌بێت و كچیشی ئه‌بێت، ئه‌مه‌ فه‌لسه‌فه‌ نییه‌، ئه‌مه‌ واقعی ژیانه‌.

ژیان ده‌وران ده‌ورانه‌، هه‌موو وه‌ك مرۆڤ دروست بووین،‌ هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز وه‌ك یه‌ك مافیان هه‌یه‌ بۆ ژیان، لێ هه‌ندێك تایبه‌تمه‌ندیی هه‌یه‌، كه‌ ژن و پیاو جیا دەكاته‌وه،‌ به‌ڵام له ‌كۆتاییدا به‌ نێر و مێ ده‌گوترێت مرۆڤ، جۆرج برناردشۆ ده‌ڵێت: "زه‌وی ئه‌گه‌ر بیزانیایه‌ بوونه‌وه‌رێكی وه‌ك مرۆڤ له‌سه‌ری نیشته‌جێ ده‌بێت، هه‌رگیز نه‌ده‌بووه‌ شوێنی ژیان"،  كه‌واته‌ ئێمه‌ی مرۆڤ بەگشتی بوونه‌وه‌رێكی شه‌ڕانگێزین و مافخواز نین.

دیسانه‌وه‌ ساڵ و سووڕا و پرس باسی توندوتیژی دژی ژنان له‌ كۆتاییەكانی نۆڤمبه‌ردا هه‌را ده‌نێته‌وه‌ و ده‌بێته‌ مانشێت میدیاکان و وێردی سه‌ر زمان و باس و خواسی كۆمه‌ڵگا و رێکخراو دەزگاکان، ئه‌م دیارده‌یه‌ شایه‌نی ڕێزلێگرتنه‌، كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ به‌ بایه‌خه‌وه‌ لێی بڕوانێت.

لێره‌وله‌وێ هەندێك نووسین و كۆمێنت له‌سه‌ر وتار و لێدوانه‌كان ده‌خوێنمه‌وه‌، پێم سه‌یره‌ زۆرینە (جگە لە پسپۆڕان) پێیان وایە توندوتیژی واتا هه‌ر لێدان و ئەشکەنجەی جەستەیی کە هەندێکیان ئاكامی كوشتن یان ناچاربوون بە خۆکوشتنی لێ بکەوێته‌وه‌! لەکاتێکدا هه‌ندێك جار له‌وانەیه‌ مردنه‌كه باشتر بێت لەو کولەمەرگییەی ناوی لێ دەنرێت ژیان و رۆژانە تیایدا‌ ڕووبه‌ڕووی ئازار و ئەشکەنجەی جه‌سته‌یی و دەروونی‌ ئه‌بێته‌وه‌.

گه‌ره‌كمه‌ بڵێم بڕیار نییه‌ پۆلێنی توندوتیژی ته‌نیا لێدان و ئازاردانی ژنان بێت، بەڵکوو توندوتیژی جۆری زۆره‌، له‌وانه‌:توندوتیژیی دەروونی، كۆمه‌ڵایه‌تی، جه‌سته‌یی، بە کەم تەماشاکردنی توانای ئافرەت، توندوتیژیی چەوساندنەوەی ئابووری، گێچەڵی سێکسی، ئیستیغلالی سیکسی، ناچارکردن بە خۆکوشتن، توندوتیژی لە ئەنجامی دابونەریت و هەندێ لە یاساکان و کە هەمبەر بە ژنان نادادپەروەرن.

هه‌روه‌ها زۆر له‌ ژنان و له‌ خێزانه‌كان و لە دەرەوەی خێزان، هه‌ر چۆنێك بێت رووبەڕووی یه‌كێك له‌م توندوتیژییانه‌ یان زیاتر، له‌ ژیانی رۆژانه‌یاندا دەبنەوە‌.

هه‌ندێك خه‌ڵك هه‌ن به‌ تانه‌ و ته‌شه‌ر ئازاری رۆحیی ژنان ئه‌دەن، هه‌ندێكیش هه‌ن له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا به‌ كه‌منرخ و بێبەها ته‌ماشایان ده‌كەن.

به‌كارهێنانی دەستەواژەی (مرۆڤی پله‌ دوو) بۆ ئافرەتان، یان به‌ كه‌م ته‌ماشاكردنێ، لاوازیی ژن پیشان ئه‌دات، كه‌ باوك یان برا یان هاوسه‌ر بە ده‌ستی نوقاو و گیرفان داخراوه‌وە له‌ ئاست ژن و خوشك و دایكیان هه‌ڵسوكه‌وت ئه‌كه‌ن، هه‌ندێ پیاویش هه‌یه‌ لێدان و كوشتن و سووكایه‌تییان پێ ده‌كەن، كه‌ ئه‌مه‌یان زۆرترین سه‌رنجی كه‌وتووەته‌ سه‌ر، ئەوە دەگەیەنێ کە هێشتا پیاوانێکی زۆر هەن ئافرەت بە چاوێکی کەم سەیر دەکەن و لە هەمان کاتیشدا هیشتا ژنانێکی زۆریش هەن ئەو توندوتیژی و غەدر و ستەمە قبووڵ دەکەن و بێدەنگن لەئاستیدا.

پێوەند بە بەشداریی ئافرەتانیش لە دەسەڵاتدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی دیارده‌ی كۆتا بووەته‌ فریادڕه‌س بۆ ژنان، كه‌ به‌زۆر و بە یاسا مافیان ده‌چه‌سپێنێ، چ له‌ناو كۆمه‌ڵگا و چ له‌ناو جومگه‌ی ده‌سه‌ڵاتی حزبی و حكوومه‌تدا، ئەگەرچی ئەم کۆتایە بە خاڵێکی پۆزەتیفی دادەنرێت و ژنان ھیوایان لەسەر ھەڵچنیوە، کە دەنگ و ڕەنگیان لە ڕێگەی کۆتاوە دەبیسترێ، بەلام من پێم وایە کاتێک کۆتا نەمێنێ، ئەوکات پێگەی ژنان بەھێز دەبێت لەناو کۆمەڵگادا. 

وه‌لێ ھه‌ق وایه‌ مانا سه‌ره‌كییه‌كه‌ی توندوتیژی به‌ گشتگیری سه‌یر بكرێت، مه‌به‌ست له‌مه‌دا ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ئه‌و توندوتیژییانه‌ی تریش، كه‌ باسم لێوه‌ كردوون، هیچیان له‌ توندوتیژییه‌ فیزیكییه‌ كه‌متر نییه، تانە ‌و ته‌شه‌ر له‌ ده‌روونی ژنان و كچان،‌ به‌ كه‌م سه‌یركردنیان، گێچەڵی سیکس، زۆرترین كاریگه‌ریی نه‌رێنی له‌سه‌ر كه‌سایەتییان داده‌نێت، به‌ جۆرێك متمانه‌ و باوه‌ڕ به‌خۆبوون لاواز ده‌كات، كه‌ نه‌توانن له‌ناو كۆمەڵگه‌یه‌كی بچووك و كه‌میشدا بوونی خۆیان پیشان بده‌ن و خۆیان بدۆزنه‌وه‌.

به‌پێی تێپه‌ڕبوونی كاتیش، به‌رده‌وامیی ئه‌م مامه‌ڵه‌ توندوتیژییانه‌ كاریگه‌رییەكی خراپ له‌سه‌ر سایكۆلۆژیای ئه‌و ژنانه‌ دروست ده‌كات، كه‌ ئیدی بڕوا به‌وه‌ بكه‌ن كه‌ به‌ڵێ ئه‌وان له‌ پیاوان كه‌مترن، بۆیه‌ ده‌بێت 25 نۆڤمبه‌ر له‌م قاوغه‌ كلاسیكییه‌ و هۆڵی هۆتێلەکان‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌ و په‌ل بهاوێت بۆ ژیانی پراكتیزه‌ له‌ كونج و قوژبنه‌كانی ئۆرگان، شه‌لته‌ر و فه‌رمانگه‌ و ماڵه‌كاندا، خۆ ده‌كرێت په‌نجه‌ بخرێته‌ سه‌ر ئه‌و ئازارانه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵگا ناوێرێ باسیان لێوه‌ بكات و به‌ عەیبه‌ دایان ئه‌نێت، شتێك بوونی نه‌ماوه‌ به‌ ناوی عه‌یبه‌، هه‌رچه‌نده‌ من تا ئێستا له‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌ به‌ باشی تێنه‌گەیشتووم و ‌نامه‌وێت ئه‌سڵه‌ن تێی بگه‌م، كه بۆ ژنان بووەته‌ مۆته‌كه‌یه‌ك، بینه‌قاقایان ئه‌گرێ.

 

ئیدی نابێ تەنیا به‌ وتار و دروشم و تەنیا لەم یادەدا باس لە توندوتیژی بکەین،‌ هه‌موو ساڵێک له‌ 25ی نۆڤمبه‌ردا برینی هه‌زاران ژن ده‌كولێته‌وه‌، لێ دەکری بیکەینە په‌نگاڤێكی پراكتیزه‌یی بۆ هوشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵك و‌ ڕه‌خساندنی زه‌مینه‌یەك بۆ ڕزگاركردنی ئه‌و كچ و ئافره‌تانه‌ی، كه‌ ده‌مرن بۆ ئه‌وه‌ی بژین.

وته‌یه‌كی رێزدار مەسرور بارزانی سه‌رۆكی حكوومه‌تی هەرێمی کوردستان، كه‌ ئەمساڵ لە 25ی نۆڤەمبەردا سەردانی شێڵتەرەکانی داڵدەدانی ژنانی (قوربانیی توندوتیژی و هەڕەشەلێکراوانی) کرد، زۆر سه‌رنجڕاكێش و ده‌وڵه‌تمه‌دارانه و خەمخۆرانە‌ بوو، به‌ڕێزیان لەوێ گوتی: ”پێم باشتر بوو له‌جیاتی ئه‌وه‌ی كه‌ وتارێك بخوێنمه‌وه‌، له‌نزیكه‌وه‌ سه‌ردانی ئێوه‌ بكه‌م و گوێم له‌ داخوازییه‌كانتان بێت“  ئیدی له‌وه‌ باش تێگه‌یشتم، كه‌ به‌م جیاواز ده‌ركه‌وتن و مامه‌ڵه‌كردنه‌، ئاسۆیەكی باش چاوه‌ڕوانی ئافره‌تان ئه‌كات.

ئه‌م سه‌ردانه‌ مه‌یدانییه‌ی سه‌رۆكوه‌زیران، جێبایه‌خێكی گرنگ بوو، كه‌ له‌نزیكه‌وه ئه‌و ئەشکەنجە و ئازاره‌ ده‌روونی و رۆحییانه‌ ببیستێ، كه‌ ئه‌و خانمانه‌ به‌سه‌ریان هاتووه‌، ئاسان نییه‌ خۆقوتاركردن له‌ مه‌رگێك، كه‌ له‌ ڕێگه‌ی توندوتیژییه‌وه‌ به‌سه‌ر ئه‌و ژنانه‌ هاتووه‌ و‌ له‌ شه‌ڵته‌رێك په‌نا دراون.ئه‌مه‌ خۆی له‌ خۆیدا هه‌نگاوێكی گرنگ و ئه‌رێنییه،‌ كه‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵات، كه‌ سه‌رۆكوه‌زیرانه‌، له‌نزیكه‌وه‌ له‌ گرفت و خه‌مه‌كانی ژنان بكۆڵێته‌وه‌.

له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌، سگناڵێكی مودێرنزمیانه‌یه‌ كه‌ هه‌رێمی كوردستان شان به‌ شانی وڵاتانی ڕۆژئاوا، له هه‌وڵ و كوششدایه‌ بۆ نه‌هێشتن، یان كه‌مكردنه‌وه‌ی ئه‌و توندوتیژییانه‌ی كه‌ ژنان دووچاری هاتوون.

 









زۆرترین بینراو


هەواڵی سەرەکی

⋙ پەرلەمانی کوردستان کێشەی کارەبا و سووتەمەنیی هاووڵاتییان تاوتوێ دەکات

⋙ به‌ڤیدیۆ.. شه‌هرام سه‌ردار كلیپێكى نوێ بڵاو ده‌كاته‌وه‌

⋙ داودئۆغلو داوای نەمانی بەربەستی هەڵبژاردن و نەمانی سیستەمی سەرۆكایەتی دەكات

⋙ هاوسەرۆکی شارەوانی ڕێیا ئارمووش لە زیندانی تاکەکەسیدایە

⋙ دەوڵەتی تورک کە لە سایلۆی گەنم کشابووەوە، جارێکیتر داگیریکرد

ڤیدیۆ هەواڵ
⋙ به‌ڤیدیۆ.. شه‌هرام سه‌ردار كلیپێكى نوێ بڵاو ده‌كاته‌وه‌

⋙ به‌ڤیدیۆ.. ئارش عوسمان كلیپى (دایه‌)ى بڵاو كرده‌وه‌


زۆرترین بینراو